جنگل باز می‌گردد

آمریکا و جهان در مخاطره ما


رابرت کیگن مورخ و صاحبنظر نومحافظه کار حوزه سیاست خارجی است. او که از سال 1984 تا سال 1988 در دوره ریاست جمهوی ریگان در وزارت امور خارجه امریکا خدمت کرد، در حال حاضر پژوهشگر ارشد موسسه بروکینگز، ستون نویس واشنگتن پست و یکی از سردبیران افتخاری دو نشریه نومحافظه کار The New Republic و The Weekly Standard است. البته کیگن خود را نومحافظه کار نمی داند و عنوان «نظریه پرداز لیبرال» را برای خود ترجیح می دهد. رابرت کیگن را به عنوان نظریه پرداز ارشد سیاست خارجی جریان نومحافظه کاری در امریکا می شناسند و در این باب همین بس که او در سال 1997 به همراه ویلیام کریستول، چهره سرشناس جریان نومحافظه کاری امریکا و بنیانگذار نشریه The Weekly Standard که تاثیر زیادی بر گفتمان نومحافظه کاری در امریکا داشته است «پروژه برای قرن جدید امریکایی» Project for the New American Century را ایجاد کردند.

کیگن در چارچوب نگرش های نومحافظه کارانه و به قول خود لیبرال، طرفدار سرسخت حضور و مداخله فعال امریکا در سیاست جهانی در حمایت از قوام و دوام نظم لیبرال است. نظریه های او از سال 2003 و با کتاب جنجالی «از بهشت و قدرت: امریکا و اروپا در نظم نوین جهانی» Of Paradise and Power: America and Europe in the New World Order بیشتر مورد توجه قرار گرفت. کیگن در این کتاب که در آستانه اشغال عراق از سوی امریکا به تحریر در آمد، در دفاع از نقش جهانی یکجانبه امریکا سنگ تمام گذاشت و اروپا را به باد تحقیر و نقد گرفت. کیگن بیان داشت اروپایی ها به دلیل  ضعف بنیادین خود در نیروی نظامی، به دنبال راه حل های مسالمت آمیز برای اختلافات بین المللی هستند در حالی که ایالات متحده نگرش «هابزی» تری دارد که بر اساس آن برخی منازعات را می توان با قوه قهریه حل و فصل کرد. به گفته او آبشخور فکری امریکایی ها و اروپایی ها متفاوت است و  "امریکایی ها از مریخ می آیند و اروپایی ها از زهره."

کیگن سه سال بعد در کتاب خود با عنوان «ملت خطرناک: جایگاه امریکا در جهان از اوان خود تا طلوع قرن بیستم» Dangerous Nation: America’s Place in the World, from its Earliest Days to the Dawn of the 20th Century به شدت علیه این برداشت به زعم او نادرست که ایالات متحده از همان آغاز انزواگرا بوده است موضع گرفت. در همان سال 2006 او در مقاله ای نوشت روسیه و چین بزرگ ترین چالش های لیبرالیسم در عصر حاضر هستند. کیگن در مقاله سال 2017 برای نشریه فارن پالیسی، در تکمیل این دیدگاه نوشت که کناره گیری امریکا از امور جهانی پس از جنگ سرد، روسیه و چین را به عنوان دو قدرت تجدیدنظر طلب، جری و بی پروا ساخته و این شرایط نهایتاً منجر به منازعه و بی ثباتی خواهد شد.

در فوریه 2016، رابرت کیگن در اعتراض به کاندیداتوری دونالد ترامپ، از حزب جمهوریخواه کنار کشید و ترامپ را «هیولای فرانکنشتاین» خطاب نمود و با ناپلئون مقایسه کرد. او تاکید نمود که با ترامپ، فاشیسم به امریکا خواهد آمد و از هیلاری کلینتون حمایت کرد.

ما با نویسنده و صاحبنظری مواجه هستیم که دو دغدغه شاکله فکری او را تشکیل می دهد: نگرش نومحافظه کارانه به نقش برتر و استیلاجویانه امریکا در جهان و حفظ و بسط نظم جهانی لیبرال به عنوان تنها الگوی حافظ و ضامن نظم و ثبات  جهانی. 

جنگل باز می گردد The Jungle Grows Back، آخرین کتاب رابرت کیگن در سال 2018، حاصل تامّلات و نگرانی های او درباره شرایط به شدت متغیر نظم جهانی و تهدیدهای ظهور یافته برای آن است. نظم بین المللی حاضر را فارغ از شکل و قطب های قدرت موثر در آن، از نظر ماهیت می توان یک نظام جهانی لیبرال قلمداد کرد. در حالی که بسیاری از متفکران غربی، این وضعیت را یک وضعیت بدیهی و همیشگی تصور می کنند، رابرت کیگن هشدار می دهد که چنین نیست.     

کیگن در این کتاب که برخی آن را شجاعانه و صریح توصیف کرده اند، به مخاطرات کناره گیری امریکا از مسئولیت های بین المللی در شرایط متحول و متلاطم جهان می پردازد. او که شرایط کنونی جهان و استقرار نظم جهانی لیبرال را یک روند غیرمعمول و خط انحرافی از آنچه تاریخ و سرشت بشر همواره تحمیل کرده می داند، در این کتاب بیان می کند که سیر تاریخ در حال بازگشت به روند معمول خود است. کیگن در این کتاب با زبانی تمثیلی و رمان گونه، معتقد است نظم جهانی لیبرال، باغی پیراسته و آراسته است که با باغبانی امریکا، مانع از پیشروی جنگل خوفناک بی نظمی و هرج و مرج و غرق شدن بشر در هزارتوی تاریک آن شده است. اما او هشدار می دهد که جنگل در حال بازگشت و پیشروی است. کیگن استدلال می کند که کناره گیری امریکا از مسئولیت های بین المللی، بدترین پاسخ به این شرایط است. انتقاد او به ترامپ از اینجا ریشه می گیرد. او می گوید همانند شاخه های جنگلی که بعد از هر بار هرس شدن، باز جلو می آید و پیشروی می کند، دنیا همواره پر از بازیگران خطرناکی است که به حال خود رها شده اند و تمایل و توان آن را دارند که پیشروی نموده و بشر را به دوران جنگ ها و خونریزی ها برگردانند. از نظر او، رئالیسم واقعی بر پایه این فهم است که گرایش تاریخی همواره به سمت هرج و مرج بوده و جنگل و قوانین مترتّب بر آن رشد و پیشروی خواهد کرد اگر به او مجال دهیم. کیگن تصریح می کند که حفظ باغ نظم لیبرال، مستلزم کشاکش و منازعه مداوم در مقابل شاخ و برگ های هرزی است که به دنبال تضعیف آن هستند، حال آن که امریکای فعلی، درست در جهت خلاف این مسیر حرکت می کند.

دکتر خلیل شیرغلامی